فرزندان فرزندان شما مستغرق بايد شود ( 1 ) . ما گفتيم : چگونه ؟ گفت : شما قرآن ندانيد ( 2 ) تا تفسير و معنيش و اعرابش ندانيد ( 3 ) ، و محكم و متشابه و حلال و حرام و ناسخ و منسوخش ندانيد ، و اگر به اين مشغول شويد از كلام فضيل و جز فضيل مستغنى گرديد . آنگه گفت : اعوذ باللَّه من الشّيطان الرّجيم ، بِسْمِ اللَّه الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ ، . . . يا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جاءَتْكُمْ مَوْعِظَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَشِفاءٌ لِما فِي الصُّدُورِ وَهُدىً وَرَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِينَ ( 4 ) . از سفيان ثورى شنيدند كه مىگفت كه : آه ! كه ما عمر خود در ظهار و ايلاء صرف كرديم ، و كتاب خداى تعالى با پس پشت انداختيم ، ما فردا پيش خداى تعالى چه حجّت آريم ! فصل در معنى تفسير و تأويل ابن دريد گفت : اصل اين [ كلمه ] ( 5 ) از « تفسره » است ، و آن آب بيمار باشد كه بر طبيب عرضه كنند تا در او نگرد ( 6 ) و دستور خود سازد تا به علَّت بيمار راه برد ، چنان كه طبيب به نظر در آن ( 7 ) كشف كند از حال بيمار ، مفسّر كشف كند از شأن آيت و قصّه و معنى و سبب نزول او ( 8 ) . و ثعلب ( 9 ) گفت : اصل او من « فسرت الفرس اذا ركضتها محصورة لينطلق حصرها » ، اصل او آن باشد كه اسب شكم گرفته بتازى تا بستگىاش گشاده شود ، و معنى او نيز راجع بود با كشف . و ابو حامد الخارزنجىّ گفت : اين كلمه مقلوب است از « سفر » ، چون : « جذب

--> ( 1 ) . فق ، مب ، مر : شوند . ( 2 ، 3 ) . مج : ندانى ندانيد . ( 4 ) . سورهء يونس ( 10 ) آيهء 57 . ( 5 ) . اساس : ندارد ، از مج افزوده شد . ( 6 ) . آج ، لب ، فق : تا در آن در نگرد . ( 7 ) . همهء نسخه بدلها آب . ( 8 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، وز ، مب ، مر : آيت . ( 9 ) . مب ، مر : تغليه .